Oosterhout 80 jaar bevrijd

Hieronder volgt het relaas van de oorlog vanaf 6 juni 1944 (de landing in Normandië) tot en met 31 oktober 1944 (de bevrijding van Breda).

Dit verhaal is opgetekend door Bernard Henricus van Gool, geboren 27-11-1924, overleden 23 oktober 2019. Na zijn overlijden kwam dit dagboek tevoorschijn. Indertijd woonde hij met zijn ouders en twee jongere broers in de Waldeck Pyrmontlaan te Breda.

Het hele dagboek is hier gepubliceerd, voor de chronologische volgorde is het raadzaam om onderaan te beginnen op 6 juni en vervolgens per dag naar boven te werken. Deze rubriek zal wekelijks aangevuld worden met de dan verstreken dagen.

Zaterdag 15 Juli 1944

Gisteravond laat is er hier een moordaanslag gepleegd. Vreemd genoeg is de man, die doodgeschoten werd, gijzelaar geweest, maar om z’n grote gezin weer vrijgelaten. Men zegt dat het een wraak van de tegenpartij is voor de aanslag op Driessen. Deze is weer voor de zoveelste keer dood: bevestiging is er nog niet. Vanmorgen is Dr. Blomjous gearresteerd. Dit is al voor de derde maal. Verder zijn er nog enkele anderen gearresteerd. Deze avond kwamen ze ook op de Ceintuurlaan iemand halen: hij was niet thuis. Dr. Göbbels vindt het onnodig om nog verder te strijden: Beide partijen vechten voor hetzelfde doel: nl. de betere verdeling van de rechten over de gehele wereld. Generaal Kesselring (Italië) zou gezegd hebben dat verder strijden niet meer nodig is: Bedoelt hij nu Italë of aan alle fronten. Aan het oostfront gaat alles nog snel. In Oost Pruisen is sinds enkele dagen de “Staat van Beleg” afgekondigd. De Russen staan nu nog 55 km van de grens. In Normandië hebben de Engelsen terrein prijs moeten geven, maar inmiddels hebben ze dit verlies weer teniet gedaan. De Amerikanen werken zich met goed succes vooruit. Echter gaat daar alles zeer langzaam. Men is er in ’t algemeen erg tevreden over.

Maandag 10 Juli 1944

Wilna en Caen gevallen. Driessen door Duitse arts geopereerd, voor de tweede maal. In Nijmegen is de vorige week elke dag een of meer aanslagen gedaan. Als straf: fietsen vorderen en om 8 uur binnen, ’s Zondags om 2 uur.

Vrijdag 7 Juli

Von Rundstädt is afgezet als bevelhebber in Frankrijk. Nog steeds geen beslissing in de tankslag bij Tilly.

Donderdag 6 Juli

In de laatste weken zijn 22 generaals ofwel gesneuveld !? of gevangen genomen. Vandaag is een aanslag op Driessen gepleegd. Hij is zwaar gewond in het St. Ignatiuszieken-huis opgenomen. Van de dader ontbreekt elk spoor.

Woensdag 5 Juli

Vandaag is Gilze gebombardeerd. Er zijn veel slachtoffers te betreuren. Het vliegveld is niet geraakt. In Zeeland is gisteren een V1 neergekomen. Niemand weet de juiste mededelingen daarvan.

Maandag 3 Juli

Er wordt zwaar gevochten aan de Pripet. Het noord-westen en noord-oosten van Cotentin is in geallieerde handen.

Zondag 2 Juli 1944

Minsk zou gevallen zijn. Het offensief in het oosten maakt goede vorderingen. De tankslag in Italië Tilly gaat voort.

Dinsdag 27 Juni 1944

Vandaag is Witebsk gevallen. Hier was het Russische offensief begonnen. Over Cherbourg zijn nadere berichten. Er zijn daar forten van 60 m diepte. De soldaten die daar uitkwamen hadden allemaal bloedende oren door de luchtdruk van het bombardement. De haven zou niet zo zwaar beschadigd zijn als men verwachtte. Uit Italië geen nieuws.

Maandag 26 Juni

De B.N.O. geeft toe dat de vesting Cherbourg is gevallen: hij was van geen belang. Iedereen is verbaasd dat het zo gauw gegaan is. Volle treinen naar België: lege terug. Sinds enkele dagen gaat het gerucht dat de bases van de dynamiet-meteoor gevonden en gebombardeerd zijn. Dit is nog niet bevestigd.

Zondag 25 Juni 1944

Nog steeds troepentransporten. In de straten van Cherbourg wordt gevochten. De Russen zijn sinds enkele dagen een groot offensief in het Centrale front begonnen. In Italië gaat de aanvaller nog steeds vooruit. ’s Avonds: Eng. Cherbourg gevallen.

Zaterdag 24 Juni 1944

Slag om Cherbourg duurt voort. Grote troepentransporten naar richting Rosendaal. 3 km van Cherbourg.

Vrijdag 23 Juni 1944

Er wordt zwaar gevochten in de buurt van Cherbourg. De Finnen moeten voor de Russen wijken. Vannacht luchtalarm.

Donderdag 22 juni 1944

Geen bijzonder nieuws.

De dynamiet-meteoor beukt nog steeds op Londen. 9 km van Cherbourg.

Woensdag 21 juni 1944

Ook deze dag was het hier tamelijk rustig. In Breda is luchtalarm geweest. Er is hevig geschoten.

In Cotentin gaat het goed. Ze zijn nog 5 km van Cherbourg verwijderd. De Duitsers geven nu successen toe, maar wijden de meeste aandacht aan hun dynamiet-vliegtuigen. Die vinden ze toch zo reusachtig.

De Russen winnen nog steeds op de Karelische landengte.

In Italië rukken de geallieerden nog steeds op.

Dinsdag 20 Juni 1944

Nu is het mooie weer ingetreden. Juist als de Engelsen een groot succes gaan behalen. Ze zijn al op 12 km van Cherbourg gekomen. Omtrent de strijd schrijven de kranten niets. Ze hebben het alleen maar over de “meteoor projectielen” “robots” en onbemande vliegtuigen. Wanneer men deze berichten hoort en leest dan is Londen in paniekstemming en staat half in brand enz. De mensen lachen er om: ze hebben geen groot geloof in de effectiviteit van het wapen.

Van alle fronten vandaag geen bericht.

Maandag 19 juni 1944

De geallieerden hebben het schiereiland Cotentin afgesloten, is vandaag bekend geworden. Er zitten nu veel Duitsers opgesloten. Men is algemeen verheugd bij het horen van dit bericht.

De Engelsen hebben als reactie op het geheime wapen, vannacht Berlijn gebombardeerd. Nadere gegevens zijn nog niet bekend.

Het geheime wapen is al erg in achting gedaald. De geallieerden schenen er al lang van geweten te hebben, omdat ze een maand of 5 of 6 weken geleden de Franse kust hevig gebombardeerd hebben. Naar men zegt was daar het geheime wapen opgesteld. Dat de Duitsers er nu mee voor den dag komen vat men op als een afleiding voor de slechte gang van zaken aan het front.

Zondag 18 Juni 1944

Hitler’s geheime wapen is het gesprek van de dag. In het algemeen slaat men dit niet zo hoog aan. Men acht Duitsland niet in staat het op grote schaal toe te passen.

Omdat er van het Invasie front geen enkel bericht van Engelse kant komt meent men dat de geallieerden plaatselijk moeten terugtrekken.

 

Zaterdag 17 Juni 1944

Het geheime wapen van Duitsland is er. Het schijnt een draadloos bestuurd vliegtuig te zijn dat met bommen en al neervalt. De Engelsen hebben bekend gemaakt dat de eerste keer niet zo veel schade was aangericht, maar de tweede keer was de schade aanzienlijk.

Van de fronten nu ook geen bijzonder nieuws.

Vrijdag 16 Juni 1944

Ook vandaag is er weinig of geen nieuws. Kesteren schijnt niet gebombardeerd te zijn. Van de fronten komen geen berichten. Aan het invasiefront schijnt een hevige strijd te woeden.

Donderdag 15 Juni 1944

Emmerik-Eindhoven en Kesteren werden gisteren gebombardeerd.

De spoorwegen plaatsen een lege wagon of goederenwagen achter de locomotief.

Van de fronten geen nieuws.

Woensdag 14 Juni 1944

Vanmorgen vroeg waren de Amerikanen al in de lucht. Op weg van Breda naar Lage Zwaluwe zagen we ze al overkomen. Ze waren erg laag en vlogen in de richting O-ZO. Toen we in Lage Zwaluwe waren kwam de grote partij pas over. Naar telling waren het er 300. Ook vlogen er jagers door de formaties heen. Van de brug af werd geschoten, doch zonder resultaat. Het vliegveld van Eindhoven werd gebombardeerd. Ook de spoorlijn Best-Eindhoven. Ook zou Kesteren gebombardeerd zijn.

Van de fronten vandaag geen bijzonder nieuws.

Dinsdag 13 Juni 1944

Vannacht zijn er weer een vrachtje Engelsen overgekomen. Volgens betrouwbare berichten zouden het er 1400 zijn geweest. Onderandere is er een aanval op Berlijn geweest. De geallieerden melden dat de stad Carentan gevallen is. Het bruggehoofd wordt nog steeds versterkt en vergroot. Er zijn daar al 2 vliegvelden in gebruik genomen. Nog steeds wordt er flink geland. Er zijn nu 20 divisies geland. Er wordt nog steeds gebruik gemaakt van luchtlandingstroepen en zweefvliegtuigen.

In Italië gaat het nog altijd met een zevenmijlsvaartje.

De Russen zijn een offensief begonnen op de Karelische landengte.

De troepen houden nog steeds de stellingen bezet. Bovendien wordt er nog met man en macht aan kleinere verdedigingswerken gewerkt.

Voor de Nederlandse kust vinden zeegevechten plaats. Waarschijnlijk is dat te doen om troepenbinding.

Zondag 11 juni 1944

Ook nu doen nog de meest fantastische berichten de ronde. Ze worden wel doorverteld, maar niemand gelooft ze. De Engelsen houden zich wat hun berichten betreft nog steeds stil.

Wel is bekend dat de grootste diepte van het landingshoofd 18 km is. Per zweefvliegtuig hebben de geallieerden 240.000 man vervoerd. In Italië gaat alles met een sneltreinvaartje. Ze zijn al halverwege Rome – Livorno.

Maandag 12 Juni

            Vandaag de eerste luchtactiviteit in onze buurt. Om half negen was in Breda al luchtalarm. 100 Amerikaanse vliegtuigen werden waargenomen en deze vlogen in de richting Antwerpen. Waarschijnlijk is het bombardement, wat hier gehoord is, daar geweest. Gisteren zijn naar men zegt 2 treinen beschoten. De treinlengten zijn tot ongeveer ⅔ ingekrompen.

De Duitsers zitten hier nog overal in de stellingen. De rust is nu weergekeerd. Op het ogenblik (22.37 uur) is ergens weer een bombardement. De hele boel trilt hier tenminste.

Zaterdag 10 juni 1944

Nu weten we pas goed wat gisteravond allemaal gaande was. Er zijn zo goed als geen troepen meer in de stad. Deze hebben allemaal de stellingen in W. Brabant ingenomen. Verder zijn ook grote colonnes vanaf de kant van Tilburg België ingetrokken. In Dordrecht was de stad gisterenavond ook afgezet. Zelfs de bioskopen werden leeggehaald. Ook daar hebben ze de stellingen betrokken.

Van het front geen definitieve berichten. In Italië is Donderdag Civita Veccia gevallen. Van het Franse front geen berichten. Duitsland werd weer bestookt. De Russen zijn nog steeds niet begonnen. Men vermoedt dat ze gelijk met de grote aanval in het Westen beginnen.

De B.B.A. rijdt bijna niet meer. Er worden nog 2 busdiensten in heel Brabant onderhouden. De overige bussen zijn door de D. gevorderd. Er zijn aanwijzingen dat er al wagens met chauffeurs in Frankrijk zitten. Er zijn al chauffeurs die gedeserteerd hebben. De treinen zijn ook erg bekrompen. Aan de derde klas hangt nog maar ⅓ van het vroeger aantal wagens aan.

Vrijdag 9 Juni

De B.N.O. had vanmorgen goede berichten. De Duitsers hadden op enkele plaatsen tactische terugtochten ondernomen. Verder meldden ze dat er nog steeds ontscheept wordt, niettegenstaande de Duitse successen. De Engelsen schijnen gebruik te maken van zweefvliegtuigen die 120 manschappen kunnen bergen. Deze worden dan achter motor-vliegtuigen gekoppeld. Ook deze nacht werd Duitsland weer gebombardeerd.

Gisteren kreeg de B.B.A. bevel om alle bussen in Oost Brabant ’s nachts met chauffeurs op de kazernes te zetten. Vandaag is er in de buurt van Breda alarm toestand. Vanaf de kant van België zijn troepen naar Tilburg getrokken. De spoorwegen werden in Breda weer beladen met allerhand materiaal. Bestemming weet niemand. Ook werden er weer auto’s en fietsen gevorderd.

In Italië blijven de geallieerden oprukken. Ze zijn al 60 km voorbij Rome.

De stad is gedeeltelijk afgezet, om de troepen niet te hinderen. De Duitsers doen erg nerveus.

Donderdag 8 Juni 1944  

Ook vandaag zijn er zo goed als geen berichten. ’s Morgens werd verteld dat de Engelsen een stukje terug hadden moeten trekken. Achteraf bleek dit niet waar te zijn. Op de Moerdijkbrug is nu geschut geplaatst. Daarvoor was de brug 2½ uur gesloten voor alle treinverkeer. Men verwacht algemeen voorlopig geen frontberichten. De Geallieerden zullen eerst trachten voldoende troepen aan land te zetten.

Woensdag 7 juni 1944

Vandaag is het een vreemde dag. Er zijn namelijk geen nieuwsberichten van het front. Churchil heeft gisteravond gesproken voor het Lagerhuis en verklaarde dat alles die dag meegevallen was. In het “Kanaal” was geen noemenswaardige tegenstand en op de kust valt het mee. Door de overmacht in de lucht waren de verliezen buitengewoon gering. Er is geland tussen de Seine mond en de uiterste punt van Bretagne. Duinkerken en Boulogne enz. werden zwaar gebombardeerd en beschoten. De stad Caen is inmiddels gevallen. De Duitsers beweren dat de valschermjagers allemaal vernietigd zijn. Het offensief aan het Russische front schijnt niet waar te zijn.

Dinsdag 6 Juni 1944

Vandaag is de invasie begonnen. En wel op een tijdstip dat niemand het verwachtte. Het weer was de laatste dagen slecht – regen en wind, hoewel niet koud. Vanmorgen op school hoorde ik het voor het eerst onder de scheikunde les. Dat was om half elf ongeveer. Toen vertelden ze me dat de Engelsen en Amerikanen ’s morgens in Frankrijk geland waren, o.a. bij Le Havre. Maar ik kon het niet geloven.

Sindsdien had ik niets meer gehoord tot ’s middags 1 uur. De jongens die in Dordt woonden vertelden dat de B.N.O. het zelf afgeroepen had. Nu geloofden wij het, temeer daar iedereen het er over had. Mijnheer Lammers kwam er ook bijstaan maar hij wist niets meer te vertellen.

In het algemeen waren allen een beetje opgewonden. De best ingelichten vertelden dat het ’s morgens om 5.13 was begonnen en dat ze op 4 punten waren geland. Namelijk Duinkerken-Boulogne-Le Havre en nog ergens aan de Franse kust. Er zouden 4 luchtdivisies in de strijd geworpen zijn, hetgeen zou neerkomen op 11.000 vliegtuigen. Ook waren er veel parachutisten neergelaten.

‘s Middags was het het onderwerp. Verschillende jongens gingen naar huis. ’s Avonds in de trein hoorden we dat de Russen op 5 plaatsen een offensief begonnen waren. Rome was enkele dagen geleden gevallen. Naar men zegt zou prof. Gerbrandy gesproken hebben evenals de Führer. Uit Londen zouden gezegd hebben, dat een strook van 35 km langs de kust ontruimd moest worden. Dit bewijst al hoe slecht men op de hoogte is van de toestanden in Nederland. ook zouden er pamfletten uitgegooid worden een uur voor het bombardement.

De stemming is algemeen rustig. We zijn vandaag gewoon uit school gekomen en we zullen zoals we er nu tegenaan kijken morgen ook weer gaan. Laten we hopen dat het waar is.

De Duitsers hebben bussen gevorderd. In Dordrecht werd gewaarschuwd dat ramen in de trein open laten staan nu levensgevaarlijk is. De Duitsers waren bezig om de bunkers aan de brug in te ruimen. Het grote zoeklicht was verdwenen, maar het houten luchtafweer stond er nog. Volgens vader zijn er de kant van Zevenbergen uit troepentransporten.